Πρόσφυγες στο Ναό του Ηφαίστου στο Θησείο

Φεβρουαρίου 21, 2017

Όταν οι γηγενείς αντιδρούσαν έντονα στην άφιξη των προσφύγων του 1922. Η ιστορία επαναλαμβάνεται.










Το 1922 έφτασαν στην Ελλάδα 1.500.000 πρόσφυγες. Περισσότεροι από τους μισούς εγκαταστάθηκαν σε αστικές περιοχές και οι υπόλοιποι στην περιφέρεια.

Μόνον τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα είχε δεχθεί μεγάλο αριθμό Ελλήνων από διάφορες γωνιές των Βαλκανίων, της Ρωσίας, του Εύξεινου Πόντου, της Μικράς Ασίας, αλλά και από τα Δωδεκάνησα που τότε ήταν υπό ιταλική κατοχή. Οι πρόσφυγες που άρχισαν να καταφθάνουν το Σεπτέμβριο του 1922 στο λιμάνι του Πειραιά μεταφέρθηκαν - εναποτέθηκαν σε στρατώνες, πλατείες, δημόσια κτίρια, εκκλησίες, σχολεία, θέατρα, εργοστάσια, ακόμη και σε επιταγμένα ιδιωτικά κτίρια. 

Το 1920 η Αθήνα είχε πληθυσμό 297.276 άτομα. Στην απογραφή του 1928 ο πληθυσμό της Αθήνας - εξαιτίας των προσφύγων - εμφανίζει αύξηση κατά 40%. Θεωρείται βέβαιο από τους μελετητές πως η αύξηση αυτή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα εξαιτίας των υψηλών ποσοστών θνησιμότητας των προσφύγων τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους στην Ελλάδα. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν άθλιες και οι αρρώστιες θέριζαν. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η άφιξη ενός τόσο μεγάλου αριθμού προσφύγων μέσα σε συνθήκες χάους σε μια χώρα εξαντλημένη οικονομικά και ψυχολογικά από χρόνια πολέμου και βαθιά διχασμένη πολιτικά και κοινωνικά, δεν δοκίμασε μόνο τις αντοχές και τις ανέκαθεν προβληματικές δομές του ελληνικού κράτους, αλλά προκάλεσε και έντονες αντιδράσεις από μεγάλη μερίδα των γηγενών. 

Μνημειώδης θα μείνει η αναφορά του Παναγιώτη Κανελλόπουλου: «Μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού που από το 1915 είχε διχασθεί δεν αντίκρισε με συμπάθεια τους πρόσφυγες, όταν τα αδυσώπητα κύματα της ιστορίας τούς έριξαν πάνω στα βράχια της Ελλάδος. Δεν υπήρξε συμπάθεια, δεν υπήρξε απάθεια, υπήρξε αντιπάθεια. Το θυμούμαι και ανατριχιάζω». 

Μέσα σ' αυτό το κλίμα και προκειμένου να καταλαγιάσουν οι αντιδράσεις των γηγενών επιλέγεται η δημιουργία προσφυγικών συνοικισμών έξω από τον ιστό της Αθήνας και των άλλων πόλεων.


Το μεγαλύτερο ποσοστό των προσφύγων ήταν γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι. Όπως περιγράφει ο Michael Llewellyn Smith, ακαδημαϊκός και διπλωμάτης στο βιβλίο του «Το όραμα της Ιωνίας – Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία, 1919-1922»: «Η μεγάλη έξοδος των χριστιανών από τη Μικρά Ασία είχε ξεκινήσει. Πλοία από πολλές χώρες έφταναν στα λιμάνια της για παραλάβουν τα φορτία των προσφύγων. Από τους αρτιμελείς άνδρες, μόνον οι τυχεροί κατόρθωσαν να διαφύγουν. Οι υπόλοιποι, από 18 ως 45 χρονών, συγκεντρώθηκαν από τους Τούρκους στη Σμύρνη και, αφού κηρύχθηκαν επισήμως αιχμάλωτοι με διάταγμα του τουρκικού κράτους, στάλθηκαν στο εσωτερικό για να ενταχθούν στα Τάγματα Εργασίας. Για πολλούς, αυτό ισοδυναμούσε με θάνατο. Οι γυναίκες και τα παιδιά χωρίστηκαν από τους άντρες τους, στριμώχτηκαν στα πλοία και διαπεραιώθηκαν στον Πειραιά ή στη Θεσσαλονίκη». 

Είναι επίσης αποκαλυπτική μια σχετική αναφορά του Henry Morgenthau, τότε προέδρου της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων, ο οποίος έγραφε το 1924 για την κατάσταση που επικρατούσε στο 7ο Γυμνάσιο Παγκρατίου, που είχε επιταχθεί για τη φιλοξενία προσφύγων. 

«Το σχολείο αυτό, που βρίσκεται κοντά στο κέντρο της Αθήνας, αποτελείται από τρεις μεγάλες αίθουσες όπου στεγάζονται 22 οικογένειες ή 91 συνολικά πρόσωπα, από τα οποία μόνο 17 είναι άντρες και 7 από αυτούς είναι τόσο ηλικιωμένοι, ώστε δεν μπορούν να βοηθήσουν τις οικογένειές τους. Οι υπόλοιπες είναι γυναίκες, αρκετές από τις οποίες είναι άνω των 60 – 70 ετών. Οι περισσότερες έχουν στη φροντίδα τους τουλάχιστον τρία και σε μερικές περιπτώσεις και πέντε παιδιά». 

Οι φωτογραφίες προέρχονται από τη φωτογραφική συλλογή του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού. Σύμφωνα με το Athens Open Museum, μια μικρή γεύση όσων δεν δείχνουν οι φωτογραφίες, δίνει ένα δεκάλεπτο φιλμ εκείνης της εποχής που βρέθηκε τυχαία στις ΗΠΑ πριν από μερικά χρόνια. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα ρεπορτάζ της προσφυγικής κρίσης του ’22 με τις σκηνές που κινηματογράφησε στη Σμύρνη, τη Μυτιλήνη, την Αθήνα και τον Πειραιά, ο George Magarian, τότε διευθυντής του παραρτήματος της ΧΑΝΘ (YMCA) στο Ικόνιο. Ξεχασμένο για πάνω από 60 χρόνια στο σπίτι της γυναίκας του στις ΗΠΑ, το φιλμ βρέθηκε, ψηφιοποιήθηκε και δημοσιεύθηκε το 2008 από τον εγγονό του, Robert Davidian.

You Might Also Like

0 σχόλια

Like us on Facebook